Upały nie dają spać? Oto co mówi o tym nauka

Gorące noce podczas fal upałów potrafią skutecznie odebrać nam sen – i nie jest to tylko subiektywne wrażenie. Najnowszy sondaż z Wielkiej Brytanii pokazuje, że podczas czerwcowej fali upałów aż dwie na trzy osoby miały problem ze snem, a prawie połowa straciła co noc co najmniej trzy godziny snu. To zjawisko, które eksperci nazywają wręcz „masowym niedoborem snu”, i dotyczy ono nie tylko wyspiarzy zza kanału – z podobnymi problemami mierzy się coraz więcej osób w Europie, w tym w Polsce, gdzie fale upałów też stają się coraz częstsze i intensywniejsze.

Dlaczego upały tak bardzo utrudniają zasypianie?

Nasze ciało, żeby zasnąć, musi lekko obniżyć temperaturę wewnętrzną. Kiedy w sypialni jest bardzo gorąco – a zwłaszcza gdy temperatura nie spada poniżej 20°C nawet w nocy (tzw. „tropikalne noce”) – organizmowi jest bardzo trudno się schłodzić. Dr Laurence Wainwright z Uniwersytetu Oksfordzkiego zwraca uwagę, że przy takich warunkach dobry sen jest dla większości ludzi „praktycznie niemożliwy”.

Podczas wspomnianej fali upałów w Wielkiej Brytanii padły rekordy – w Norfolk termometry pokazały 37,7°C, a nocne minimalne temperatury sięgały 23,5°C w Walii i 23,2°C w Anglii. To pokazuje, że problem nie dotyczy tylko dnia, ale też nocy, kiedy nasz organizm powinien odpoczywać.

Jakie są skutki niewyspania spowodowanego upałem?

Brak snu to nie tylko chwilowe zmęczenie następnego dnia. Według cytowanych badań, chroniczne niewyspanie spowodowane upałami może prowadzić do:

• spadku efektywności w pracy i szkole (gorsze wyniki testów u dzieci i młodzieży),
• zwiększonego ryzyka wypadków,
• pogorszenia samopoczucia psychicznego,
• ogólnego złego stanu zdrowia – w sondażu co czwarta osoba przyznała, że ona sama lub ktoś z jej domowników poczuł się fizycznie źle z powodu upału.

W skrajnych przypadkach długotrwałe upały mogą prowadzić nawet do przedwczesnych zgonów – brytyjska agencja ds. zdrowia publicznego (UK Health Security Agency) szacuje, że w latach 2020–2024 z powodu letnich fal upałów zmarło ponad 10 tysięcy osób.

Co możesz zrobić, żeby lepiej spać w upalne noce?

Sondaż pokazał, że aż 86% ankietowanych uznało swoje mieszkania za „zbyt gorące” podczas fali upałów, a ponad połowa respondentów przyznała, że ich domy wymagają remontu (np. lepszej izolacji czy zacienienia), by radzić sobie z przyszłymi falami gorąca. Problem w tym, że aż 78% osób przyznało, że nie stać ich na takie inwestycje.

Do czasu, aż systemowe rozwiązania (np. dotacje na termomodernizację budynków) staną się powszechne, warto zadbać o kilka prostych, doraźnych sposobów na chłodniejszą sypialnię:

• zasłaniaj okna w ciągu dnia, żeby ograniczyć nagrzewanie się pomieszczenia,
• wietrz mieszkanie wieczorem i wcześnie rano, gdy powietrze jest chłodniejsze,
• unikaj ciężkich posiłków i alkoholu tuż przed snem – utrudniają one regulację temperatury ciała,
• zadbaj o odpowiednie nawodnienie w ciągu dnia,
• jeśli to możliwe, śpij w chłodniejszej części domu.

Eksperci WHO podkreślają, że działania profilaktyczne naprawdę działają – dr Hans Kluge, dyrektor WHO na Europę, zauważył, że dzięki wprowadzonym już środkom adaptacyjnym liczba zgonów związanych z upałami w Europie w 2023 roku była o około 80% niższa, niż mogłaby być bez tych działań. To pokazuje, że nawet proste kroki mają realne znaczenie dla zdrowia.

Czy to problem tylko z jednym upałem, czy coś więcej?

Naukowcy podkreślają, że tego typu ekstremalne fale upałów byłyby niemożliwe bez spalania paliw kopalnych napędzającego kryzys klimatyczny. Innymi słowy – to, z czym się mierzymy, to nie pojedynczy „gorący tydzień”, ale trwała zmiana, do której będziemy musieli się przyzwyczajać coraz częściej. Eksperci ostrzegają, że kolejne lata mogą przynosić jeszcze trudniejsze, cieplejsze lata, a domy i infrastruktura w wielu krajach – w tym w Wielkiej Brytanii – wciąż nie są do tego przygotowane.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Jeśli po fali upałów masz utrzymujące się problemy ze snem, silne osłabienie, zawroty głowy, kołatanie serca lub objawy odwodnienia (suchość w ustach, ciemny mocz, splątanie), nie czekaj – skonsultuj się z lekarzem. To samo dotyczy sytuacji, gdy bezsenność trwa dłużej niż kilka dni i zaczyna wpływać na twoje codzienne funkcjonowanie, nastrój czy zdolność koncentracji. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby starsze, dzieci oraz osoby z chorobami przewlekłymi – u nich upały mogą prowadzić do poważniejszych powikłań zdrowotnych.